1. Dla bibliotekarzy /
2. NFS /
3. MARC /
4. Co to jest Format MARC

Co to jest Format MARC

MARC (MAchine-Readable Cataloging) jest formatem służącym do zapisu i wymiany danych zgodnie z normą ISO 2709:1996 (PN-ISO 2709:1998), używanym w bazach katalogowych i bibliograficznych. Dane te są uporządkowane, ujednolicone tak, by odpowiednio zaprojektowane oprogramowanie mogło je prawidłowo zinterpretować.

Kalendarium

• 1965 Pilot MARC (MARC I)
• 1967 MARC II
• 1976 MARC (rekordu hasła wzorcowego) (1987) USMARC (rekordu hasła wzorcowego)
• 1977 UNIMARC (IFLA)
• 1980 MARC (rekordu bibliograficznego) (1988) USMARC (rekordu bibliograficznego)
• 1984 Format USMARC rekordu zasobu
• 1990 Format USMARC rekordu dla symbolu klasyfikacji
• 1993 Format USMARC rekordu danych faktograficznych
• 1997 USMARC + CAN/MARC = MARC 21

Historia - format dla rekordu bibliograficznego

W latach 60. XX wieku w Bibliotece Kongresu (Library of Congress) w Stanach Zjednoczonych powstał pomysł opracowania i wdrożenia projektu usprawnienia działalności biblioteki przy użyciu zautomatyzowanego katalogowania, przetwarzania i wyszukiwania wprowadzonych danych. W roku 1965 opracowano pierwszy format danych bibliograficznych, Pilot MARC (nazwany później MARC I), który w latach następnych był rozbudowywany i w 1967 roku pod nazwą MARC II przyjął formę nadającą się do zastosowania w zautomatyzowanych systemach bibliotecznych.
Dzięki ujednoliceniu struktury formatu możliwe stało się jego zastosowanie w rekordach zawierających dane bibliograficzne różnych typów dokumentów oraz w kartotekach haseł wzorcowych. W pierwszej kolejności opracowano format bibliograficzny dla książki, później powstawały formaty dla innych typów dokumentów.
Równocześnie z pracami prowadzonymi przez Library of Congress stworzony został przez Międzynarodową Federację Stowarzyszeń i Instytucji Bibliotecznych IFLA (The International Federation of Library Associations and Institutions) uniwersalny format UNIMARC dla rekordu bibliograficznego, wykorzystywany od 1977 roku przez szereg bibliotek na świecie.
Powstawały również krajowe wersje formatu, między innymi: CAN/MARC w Kanadzie, UKMARC w Wielkiej Brytanii, INTERMARC we Francji, AUSMARC w Australii, MARC-BN w Polsce.
Format MARC BN został opracowany w 1985 roku przez Zofię Moszczyńską-Pętkowską w Bibliotece Narodowej. W formacie tym w latach 1986-1998 przygotowany był „Przewodnik Bibliograficzny”, następnie stosowano format USMARC, a obecnie MARC 21.
W związku z trudnościami spowodowanymi brakiem spójności w dużej liczbie formatów w połowie lat 70. rozpoczęto prace nad utworzeniem zintegrowanego formatu dla rekordu bibliograficznego, który mógłby być zastosowany do różnych typów dokumentów. W 1980 roku opublikowano pierwszy tego typu dokument: MARC format for bibliographic data, którego zmieniona wersja w 1988 roku nosiła tytuł: USMARC format for bibliographic data.
Od 1994 prowadzone były prace nad harmonizacją formatów USMARC, CAN/MARC i UKMARC. Ostatecznie w 1997 roku udało się doprowadzić do ujednolicenia formatów USMARC i CAN/MARC. Nowy format nazwany MARC 21 miał stopniowo zastępować dotychczasowe formaty. Pierwsze wydanie dotyczące rekordu bibliograficznego ukazało się w 1999 roku pod tytułem: MARC 21 format for bibliographic data.

Historia - pozostałe formaty

Wraz z rozwojem możliwości systemów informatycznych wprowadzono możliwość tworzenia kontrolowanych kartotek haseł wzorcowych (khw). W związku z tym podjęto prace nad utworzeniem formatu dla rekordu khw. W roku 1976 opublikowano roboczą wersję formatu pod tytułem: Authorities: a MARC format, której kolejne wydania ukazały się w 1981 i 1987 roku, to drugie pod zmienionym tytułem: USMARC format for authority data. Po ujednoliceniu formatów wydano format dla rekordu hasła wzorcowego pod tytułem: MARC 21 format for authority data (1999).

Powstawały też formaty: dla rekordu opisu zasobu - USMARC format for holdings and locations (1984), w 1989 wydanie drugie pod tytułem: USMARC format for holdings data; dla rekordu symbolu klasyfikacji - USMARC format for classification (1990); dla rekordu danych faktograficznych - USMARC format for community information (1993). W roku 2000 wydano kolejne ujednolicone formaty: MARC 21 format for holdings data oraz MARC 21 format for classification.

Cechy i struktura formatu MARC

W formacie najistotniejsze są:

• struktura - określona fizyczna postać rekordu na nośniku elektronicznym (normy: ANSI/NISO Z39.2:1994, ISO 2709:1996, PN-ISO 2709:1998)
• oznaczniki zawartości - kody identyfikujące i charakteryzujące dane zawarte w rekordzie, umożliwiające prawidłową interpretację danych (etykiety pól, wskaźniki, kody podpól)
• zawartość rekordu - określona przez zasady nieujęte w dokumentacji formatu (zalecenia krajowe i międzynarodowe).

Główne cechy rekordu w tym formacie to:

• zmienna długość rekordu i jego elementów,
• podział na jednoznacznie identyfikowane pola i podpola,
• obecność wskaźników,
• powtarzalność pól i podpól.

Format składa się z:

• etykiety rekordu - zawierającej zakodowane informacje o rekordzie, umożliwiające jego prawidłowe przetwarzanie przez system (znaki od 00 do 23)
• tablicy adresów - informacji pozwalających na identyfikację i lokalizację poszczególnych danych w rekordzie (znaki 24- ).
• pól danych rekordu - oznaczonych 3-znakowymi etykietami, które identyfikują zawartość pól (np. 100, 245).

Pola dzielimy na:

• pola stałej długości - pola danych kontrolnych (001-008)
• pola zmiennej długości (010-999).

Więcej informacji na stronach MARC:

• Understanding MARC Bibliographic - opis formatu dla rekordu bibliograficznego.
• Understanding MARC Authority - opis formatu dla rekordu hasła wzorcowego
• Bibliografia [.pdf]