Biblioteka Narodowa - Zbiory dźwiękowe i audiowizualne

Zbiory /
Zbiory dźwiękowe i audiowizualne

Zbiory dźwiękowe i audiowizualne

Historia

Początki gromadzenia nagrań dźwiękowych w Bibliotece Narodowej sięgają 1935 roku, kiedy powołano do życia Centralne Archiwum Fonograficzne, powiązane organizacyjnie z Oddziałem Muzycznym. Działalność Archiwum zainicjował, a następnie sprawował nad nim kierownictwo Julian Pulikowski, muzykolog i wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego. Zadaniem CAF było gromadzenie i opracowywanie nagrań folkloru muzycznego ziem polskich, którego rejestracje na wałkach fonograficznych odbywały się podczas wyjazdów terenowych. Oprócz nagrań gromadzono również zapisane teksty i transkrypcje melodii ludowych. W 1939 roku zbiór liczył 4862 wałki fonograficzne, na których zarejestrowano blisko 10 tysięcy melodii. Niestety ten bezcenny materiał dokumentacyjny podzielił w czasie II wojny światowej los większości zbiorów Biblioteki Narodowej, ulegając całkowitemu zniszczeniu.

Zbiór dźwiękowy w dzisiejszym kształcie zaczął być gromadzony w Bibliotece Narodowej systematycznie dopiero od 1961 roku, po ukazaniu się w Rozporządzeniu Ministra Kultury i Sztuki, dotyczącym tzw. egzemplarzy gratisowych dla bibliotek, zapisu o płytach gramofonowych polskiej produkcji. Początkowo nagrania gromadził i opracowywał Zakład Zbiorów Muzycznych, w którym w 1974 roku wyodrębniono Sekcję Dokumentów Dźwiękowych. Rozwój zbioru stał się przyczyną utworzenia w 1982 roku samodzielnej Pracowni Dokumentów Dźwiękowych, a w 2000 roku przekształcenia jej w Zakład Zbiorów Dźwiękowych i Audiowizualnych. Dokumenty audiowizualne (filmy) zaczęto gromadzić pod koniec lat dziewięćdziesiątych. W roku 2007 nastąpił trzykrotny wzrost wpływu egzemplarza obowiązkowego dokumentów dźwiękowych i audiowizualnych (2006 r. - 6501 jednostek inwentarzowych, 2007 r. - 18 547 jednostek inwentarzowych). Dzięki utrzymaniu wysokiego poziomu wpływu w roku następnym (18 095) w końcu 2008 roku zbiory dźwiękowe i audiowizualne BN liczyły 126 092 jednostki, co stawia je pośród największych kolekcji o charakterze komercyjnym w kraju.

Charakterystyka

W Bibliotece Narodowej gromadzone są przede wszystkim dokumenty dźwiękowe i audiowizualne wydawane przez polskich producentów, a ponadto szeroko rozumiane polonika zagraniczne i reprezentatywne wydawnictwa zagraniczne, głównie dźwiękowe. Oprócz nagrań muzycznych znajdują się w zbiorze także nagrania słowne (np. dzieła literackie, reportaże dźwiękowe, kursy języków obcych), natomiast wśród dokumentów audiowizualnych filmy fabularne, animowane i dokumentalne. Zasadniczym trzonem zbioru są materiały komercyjne, czyli wydawane z przeznaczeniem do sprzedaży. Poza tym podstawowym zakresem gromadzi się również archiwalne materiały dźwiękowe i filmowe, najczęściej wchodzące w skład spuścizn po wybitnych przedstawicielach polskiej kultury, np. kompozytorach Kazimierzu Serockim, Romanie Palestrze i Alfredzie Schützu, dyrygencie Witoldzie Rowickim, śpiewaczce Adelinie Czapskiej, muzykologu Zofii Lissie oraz pisarzach Mironie Białoszewskim i Aleksandrze Wacie.

Do najcenniejszych w zbiorze należą nagrania wydane na historycznych nośnikach dźwięku: wałkach fonograficznych, rolkach pianolowych, płytach patefonowych i gramofonowych, nagranych techniką akustyczną. Wśród nich są unikatowe rejestracje polskich muzyków: skrzypka Stanisława Barcewicza, pianistów Józefa Hofmanna, Ignacego Friedmana, Teodora Leszetyckiego, Ignacego Jana Paderewskiego i Józefa Śliwińskiego, śpiewaków Władysława Florjańskiego, Janiny Korolewicz-Waydowej, Marceliny Sembrich-Kochańskiej, Aleksandra Myszugi, Ignacego Dygasa, Tadeusza Leliwy, Adama Didura, Wiktorii Kaweckiej i Lucyny Messal. Są również nagrania wybitnych artystów zagranicznych oraz szereg płyt wykonawców współczesnych, w tym słynnych dyrygentów, zespołów orkiestrowych i kameralnych. Dużą część zbioru stanowią nagrania polskiej muzyki rozrywkowej, jazzowej i ludowej. Charakter dokumentacyjny mają nagrania słowne: recytacje Kazimiery Iłłakowiczówny i Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, wystąpienia radiowe kompozytora Karola Szymanowskiego, przemówienie marszałka Józefa Piłsudskiego.

Udostępnianie

Zbiór jest udostępniany w Czytelni Dokumentów Dźwiękowych i Audiowizualnych. Informacja o zgromadzonych dokumentach znajduje się w ogólnym katalogu Biblioteki Narodowej (dostępny online) oraz komputerowej bazie danych „Audio” i katalogu kartkowym (dostępnym w Czytelni Dokumentów Dźwiękowych i Audiowizualnych).