Wplecione w polskie społeczeństwo - Biblioteka Narodowa

W bogatym krajobrazie kulturowym II Rzeczypospolitej esperanto nie było odległym ideałem zarezerwowanym tylko dla międzynarodowców – rozwijało się w codziennej kulturze, sztuce, literaturze, podróżach, religii i życiu obywatelskim. Od biografii narodowych postaci – od Chopina po Piłsudskiego – przez lokalne przewodniki turystyczne dla zagranicznych gości, od katolickich broszur w esperanto po przekłady polskich klasyków – do nowego języka, ruch esperantystów dowodził, że stał się integralną częścią tkanki kulturowej kraju.

Zofia Batycka, Miss Polonia 1930, wysłała pocztówkę z Międzynarodowego Kongresu Esperanto w Paryżu w 1932 roku z tekstem: „Uczcie się esperanta – esperanto przynosi pokój i zbliża narody / Learn Esperanto, Esperanto brings peace and brings nations closer together”. Kultura esperancka znalazła swoje miejsce nawet w światowym kinie: film Tysiąc oczu doktora Mabuse Fritza Langa oparto na powieści śląskiego pisarza Jana Fethkego (1903–1980), pierwotnie napisanej w esperanto.

Kultura i wspólnota splatały się ze sobą. Ruch esperantystów w Polsce miał dwoisty charakter – głęboko lokalny, zakorzeniony w tradycjach i instytucjach, a zarazem konsekwentnie kosmopolityczny w swojej transnarodowej wizji. W międzywojennej Polsce esperanto nie było ani ukryte, ani marginalne, lecz stanowiło integralną część życia społecznego i kulturalnego.

 

• Zofia Batycka, Miss Polonia 1930, na Światowym Kongresie Esperanto w Paryżu w sierpniu 1932 roku. Dedykacja na zdjęciu: „Uczcie się Esperanta – Esperanto przynosi pokój i zbliża narody”, 1932, Narodowe Archiwum Cyfrowe, nowa odbitka.
• Gvidlibro tra Kraków kaj ĉirkaŭaĵoj [Przewodnik po Krakowie i okolicach], 1931, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
• Adam Mickiewicz, Sinjoro Tadeo aǔ lasta armita posedopreno en Litvo [Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie], 1918, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
• Mieczysław Biernacki, La verko de Chopin [Dzieło Chopina], 1936, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
• Nikodem Cieszyński, Kościół a esperanto, 1928, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
• Zaproszenie na wykład prof. O. Bujwida i in. na temat Medycyna a esperanto w sali Towarzystwa Naukowego w Warszawie, 13.12.1926, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
• Wacław Sieroszewski, Marŝalo Józef Piłsudski: biografio [Marszałek Józef Piłsudski: biografia], 1934, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
• Jean Forge [Jan Fethke], Mr. Tot kupuje 1000 oczu: powieść, 1933, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
• Jean Forge [Jan Fethke], Mr. Tot aĉetas 1000 okulojn [Pan Tot kupuje 1000 oczu], 1931, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.