Zostań nauczycielem!
Nauka języka to zawsze przekraczanie siebie – to otwarcie się na inny świat. Dla użytkowników esperanto w Polsce początku XX wieku ten akt nauki był czymś więcej niż metaforą: stał się namacalnym wyrazem nadziei, wizją wspólnej przyszłości wszystkich społeczności kraju. Od szkolnych ławek po fabryczne warsztaty i wieczorowe kółka samokształceniowe – nowy międzynarodowy język, narodzony w Białymstoku, rozprzestrzeniał się w każdej warstwie społeczeństwa.
Ludwik Zamenhof, pod pseudonimem „Esperanto”, opublikował zasady języka, by ten mógł „uciec” od swojego twórcy i szybko stać się wspólnym projektem edukacji i samodoskonalenia. W całej Polsce pojawiały się podręczniki i lektury, które uczyły nie tylko gramatyki i słownictwa, ale także idei wzajemnego zrozumienia.
Poza formalną edukacją uczący się wykorzystywali popularne opowieści, żarty czy gry, aby wymyślać własne sposoby nauki – spontaniczne eksperymenty, które czyniły esperanto językiem codziennego życia. W tej dynamicznej kulturze samokształcenia uczący się przejmowali nie tylko sam język, ale także metody jego nauczania: uczeń stawał się nauczycielem. Wśród tego bogactwa inicjatyw dydaktycznych niektórzy starali się nadać nauczaniu strukturę poprzez powołanie Polskiego Instytutu Esperanto.
Dzięki tym różnorodnym ścieżkom nauka i nauczanie esperanto stały się aktem wyobraźni obywatelskiej – sposobem, w jaki obywatele II Rzeczypospolitej mogli poprzez język kreować swoją wspólną przyszłość.
- Izrael Naszelski, Plena vortaro Esperanto– Juda [Kompletny słownik esperanto– jidisz], 1932, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Mieczysław Sygnarski, Lecionoj de mondlingvo Esperanto: unua lernolibro por junularo de mezlernejoj sur bazo de tekstoj de dr. L. Zamenhof = Lekcje języka światowego esperanto: pierwszy podręcznik do użytku młodzieży szkół średnich na podstawie tekstów dr. L. Zamenhofa, 1931, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Leo Turno, Anekdotaro: studo per rido kun lingvaj klarigaj k. vorttradukoj franca, angla, germana, pola, por pli funda elkono de esperanto [Zbiór anegdot: nauka przez śmiech z wyjaśnieniami językowymi oraz tłumaczeniami słów na język francuski, angielski, niemiecki, polski dla lepszego poznania esperanto], 1931, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Menachem Mendl Gelenberg, Esperanto far arbeter [Esperanto dla robotników], 1931, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Statut Polskiego Instytutu Esperanckiego, 1930, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.