Esperanto pod Czerwoną Gwiazdą
Po rewolucji 1917 roku esperanto w Związku Radzieckim cieszyło się pewnym wsparciem. Język postrzegano jako narzędzie propagowania osiągnięć socjalizmu za granicą, a władze wykorzystywały go w publikacjach propagandowych – np. w raportach z planu pięcioletniego – rozsyłając je za pośrednictwem sieci esperantystów.
W pierwszej połowie lat 30. minionego wieku kluby esperantystów były nadal bardzo aktywne w całym kraju. Dawały dziesiątkom tysięcy robotników intelektualną przestrzeń, która wymykała się oficjalnej kontroli. W ZSRR oraz w zagranicznych organizacjach komunistycznych podążających za linią radziecką wydawano w esperanto zarówno oryginalne, jak i tłumaczone dzieła rewolucyjne, a także rosyjskich i światowych klasyków reinterpretowanych z perspektywy marksizmu. Ruch wciąż gromadził ludzi o pewnej różnorodności ideologicznej, choć atmosfera polityczna się zagęszczała, a czystki nasilały.
Radio Leningrad i Radio Mińsk nadawały w esperanto aż do 1936 roku, kiedy stopniowo zaczęto zakazywać posługiwania się językiem. Od roku 1937 organizacje esperantystów były likwidowane, a większość ich członków została rozstrzelana, deportowana lub zesłana na wewnętrzne wygnanie do odległych osad – los ten uciszył niegdyś dynamiczny transnarodowy ruch.
- Julio Baghy, Viktimoj [Ofiary], [1930], ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Magazyn „Internacia Lingvo” [Język Międzynarodowy], 1932, ze zbiorów prywatnych.
- Eŭgeno Miĥalski, Kantoj de l’amo kaj sopiro [Pieśni miłości i tęsknoty], 1934, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- O. Demenskij, Nigra pano: radio-filmo [Czarny chleb: radio-film], 1932, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Aleksander Puszkin, Eŭgeno Onegin: romano en versoj [Eugeniusz Oniegin: romans wierszem], 1931, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Wiaczesław Mołotow, Pri realigo de la unua kvinjarplano: parolado dum la II sesio de CIK SSSR [O realizacji pierwszego pięcioletniego planu: przemówienie na II sesji CKW ZSRR], 1932, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Nikolaj Stepanovič Potapčik, La paŝoj de la jarkvino: skizoj pri socialisma konstruado [Kroki w planie pięcioletnim: szkice o budowie socjalizmu], 1931, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Władimir Korolenko, La Senlingvulo [Bez jazyka], 1926, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.