Laboratorium bezgranicznego ideału
W okresie dwudziestolecia międzywojennego wielu esperantystów – działaczy ruchów robotniczych odczuwało potrzebę powstania ponadnarodowej organizacji, wykraczającej poza ograniczenia grup esperantystów powiązanych z różnymi partiami lewicy. Dostrzegano też, że tzw. neutralność polityczna burżuazyjnego ruchu esperanckiego nie może przynieść pokoju, jeśli pomija kwestię nierówności ekonomicznych.
Światowe Stowarzyszenie Nienarodowe (Sennacieca Asocio Tutmonda – SAT) nie powstało w celu promowania konkretnego programu politycznego, lecz jako przestrzeń kulturowa łącząca wszystkie nurty lewicy. Zgodnie ze statutami miało „pomóc swoim członkom w wyrwaniu się spod indoktrynacji środowiska poprzez porównywanie faktów i idei oraz swobodną dyskusję”. Jednak ta różnorodność szybko została wystawiona na próbę – szczególnie przez niektórych radzieckich esperantystów, takich jak Ernest Drezen (1892–1937), chcących podporządkować organizację Międzynarodówce Komunistycznej.
Jako laboratorium transnarodowego stylu życia i nowych relacji społecznych, SAT rozwinęło ambitny program wydawniczy, publikując również materiały przeznaczone dla młodzieży. Poprzez sieci Stowarzyszenia rozpowszechniano raporty o warunkach pracy robotników, a wkrótce także alarmujące wieści z ZSRR. W odpowiedzi założyciel SAT Eugène Lanti (urodzony jako Eugène Adam) opublikował książkę Czy w Związku Radzieckim naprawdę buduje się socjalizm? potępiającą to, co określił mianem „czerwonego faszyzmu”. Książka była w 1936 roku jednym z pierwszych lewicowych tekstów demaskujących rozczarowanie i rosnący autorytaryzm w kraju rewolucji.
- Pocztówki propagandowe wydane przez SAT, około 1930, ze zbiorów prywatnych, nowa odbitka.
- Gerrit Paulus de Bruin, Gvidilo tra la Esperanto-movado [Przewodnik po ruchu esperanckim], 1936, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Ernest Drezen, Analiza historio de Esperanto-movado [Analiza historyczna ruchu esperanckiego], 1931, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Norbert Bartelmes, Juneca ardo: rakonto [Młodzieńczy żar: powieść], 1936, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- Eugène Lanti, M. Ivon [Robert Guihéneuf], Ĉu socialismo konstruiĝas en Sovetio? [Czy w Związku Radzieckim jest budowany socjalizm?], 1935, ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
- En katenoj de la maljusteco, Virina krestomatio de „Sennacieca Revuo” [W kajdanach niesprawiedliwości, kobieca antologia z Sennacieca Revuo], 1926, ze zbiorów prywatnych.
- Koperta listu wysłanego z ZSRR do Lanti, ze zbiorów prywatnych.