Apoteoza króla Zygmunta III Wazy
Karl Audran, Apoteoza króla Zygmunta III Wazy
Wykonany najpóźniej w roku 1629, okazałych rozmiarów miedzioryt powstał dla uczczenia wiktorii chocimskiej 1621 roku. Autorem kompozycyjnego pierwowzoru, którym posłużył się francuski, działający w Wiecznym Mieście, rytownik Karl Audran, był włoski malarz, uznany autor dekoracji malarskich wielu rzymskich kościołów, Antonio Circignani zwany Pomarancio.
Rycina przedstawia polskiego władcę w pełnej zbroi i wieńcu laurowym, siedzącego na wspiętym koniu i uderzającego kopią w strąconego z wierzchowca Turka. Z dwóch stron do triumfującego Zygmunta podbiegają dwaj bojarzy w kajdanach (najprawdopodobniej carowie Szujscy) i dwaj Turcy – wszyscy błagający o zmiłowanie. W głębi oddalają się w panicznej ucieczce dwaj jeźdźcy. Oprócz dwóch putt rozmieszczonych symetrycznie w dolnych rogach kompozycji, wysoko na obłokach, nad parawanową architekturą, unoszą się Sława i Chwała, wskazując na dźwigany przez putta kartusz z dziewięciopolową tarczą herbową ze Snopkiem w polu sercowym. Sztych sporządzono na dwóch osobnych miedzianych matrycach, a odbitki sklejono następnie w jedną całość.
Pomarancio, nie mogąc sportretować polskiego króla z natury, musiał korzystać ze wzorów pośrednich i prawdopodobnie posłużył się numizmatem, oblicze Zygmunta III na rzymskim miedziorycie przypomina bowiem podobiznę władcy na awersie medalu wybitego w 1611 roku z okazji zdobycia Smoleńska.
Sztych Audrana jest prawdopodobnie ilustracyjną częścią tezy Jana Mikołaja Smoguleckiego,jezuity, matematyka i astronoma, a także późniejszego misjonarza w Chinach, który w 1629 roku ukończył studia filozoficzne w Collegium Romanum w Rzymie. Rycina należy do grupy szczególnych zabytków sztuki, zwanych graficznymi tezami akademickimi. Tezy narodziły się około połowy XVI wieku jako pamiątka kończącej studia ceremonialnej dysputy nad pisemnie opracowanym tematem, będącej podstawą promocji na stopnie uniwersyteckie w akademiach europejskich.
Unikatowy w zbiorach polskich egzemplarz, pochodzący ze zbiorów Henryka Poczobuta-Odlanickiego, został zakupiony do zbiorów BN w roku 2002.
Zobacz obiekt online w bibliotece cyfrowej polona.pl.
Karl Audran, Apotheosis of King Sigismund III Vasa
Dating from 1629 at the latest, this large copperplate was created to commemorate the Polish-Lithuanian victory in the 1621 Battle of Khotyn. The creator of the original composition used by the French engraver Karl Audran, who worked in Rome, was the Italian painter Antonio Circignani, known as Pomarancio, an acclaimed artist responsible for painted decorations in many of Rome’s churches.
The picture shows the Polish ruler in full armour, wearing a laurel wreath, seated on a rearing horse and striking with his lance a Turk who has been knocked off his mount. On one side of the King are two boyars in chains, most likely Shuysky tsars; on the other, two Turks. These four figures are running up to the King to beg for mercy. In the background, two riders are seen fleeing in panic. Two pairs of putti are symmetrically positioned in the lower corners of the composition. Figures representing Glory and Honour float high above on clouds, pointing to a cartouche, borne by four putti, featuring a nine-part coat of arms with a sheaf of corn in the central part. The engraving was made on two separate copper plates and the prints then glued together.
Pomarancio, unable to draw the Polish king from life, probably modelled his face on the similar image found on the obverse of a medal minted in 1611 on the occasion of the capture of Smolensk.
The Audran engraving is probably an illustration created for the thesis written by Jan Mikołaj Smogulecki, a Jesuit, mathematician, astronomer and later missionary in China, who completed his philosophical studies at the Collegium Romanum in Rome in 1629. The engraving is what is known as a “thesis print” – an artistic form that originated around the middle of the sixteenth century. Thesis prints were produced to commemorate the defence of a written thesis at the end of a student’s studies, which formed the basis for awarding a degree at European academies.
This item, unique in Polish holdings, comes from the collection of Henryk Poczobut-Odlanicki. Purchased for the National Library in 2002.