Krótka rozprawa
Mikołaj Rej, Krótka rozprawa…
Jedyny egzemplarz (unikat) pierwszego wydania znanego dzieła jednego z mistrzów polskiego renesansu. Datę publikacji utworu, rok 1543, traktuje się jako przełom w rozwoju polszczyzny – umowne przejście od języka staropolskiego do średniopolskiego. Pisana polszczyzna zyskała wtedy wyższą niż wcześniej rangę w literaturze pięknej i życiu publicznym.
Wierszowany dialog Mikołaja Reja stanowi przykład literatury zaangażowanej w problemy polityczne. Zawiera satyrę na stosunki społeczne, piętnuje klerykalizm, egoizm szlachty i ucisk plebejuszy. Krytyka nie omija nawet posłów ziemskich dbających bardziej o wypłatę diety niż interes publiczny: „Drugi też nie dba o sprawę, / Gdyby rychlej wziął na strawę”. Według Reja, najlepszym rozwiązaniem bolączek trapiących kraj ma być etyczna postawa jego obywateli. W ostatnich słowach autor wzywa czytelnika: „Cnoty sie dzierż, tać nigdy nie błądzi”.
Prezentowany egzemplarz należał do biblioteki Potockich w Krzeszowicach, której zbiory po II wojnie światowej przeszły do Biblioteki Narodowej.
Zobacz obiekt online w bibliotece cyfrowej polona.pl.
Mikołaj Rej, A short conversation…
The only surviving copy of the first edition of the well-known work Krótka rozprawa między trzemi osobami, Panem, Wójtem a Plebanem (A Short Conversation Between Three Persons, a Squire, a Bailiff, and a Parson) by Mikołaj Rej, one of the masters of the Polish Renaissance. The date of the work’s publication, 1543, is regarded as a turning point in the development of Polish: by convention, the transition from Old Polish to Middle Polish. It also marks an improvement in the status of the Polish language in both public life and literature.
Rej’s dialogue in verse is an example of literature dealing with political problems. It is a satire on social relations, condemning clericalism, the selfishness of the nobility and the oppression of the plebeians. Rej does not spare even the members of the sejmiks (local parliaments), who he says care more about receiving their allowances than the public interest. According to Rej, the best solution to the ills plaguing the country can be found in the ethical attitude of its citizens. The copy belonged to the Potocki Library in Krzeszowice, whose collection was transferred to the National Library of Poland after the Second World War.