Rozmowy z katem
Kazimierz Moczarski, Rozmowy z katem
Relacja pisarza z pobytu w celi z niemieckim zbrodniarzem Jürgenem Stroopem, wysokiej rangi oficerem SS odpowiedzialnym za prześladowania polskich obywateli, zwłaszcza żydowskiego pochodzenia. W 1943 roku Stroop dowodził akcją tłumienia powstania w getcie i jego zniszczenia. Moczarski podczas okupacji niemieckiej aktywnie działał w strukturach Armii Krajowej. Zaraz po wojnie został przez komunistów aresztowany i osadzony w więzieniu mokotowskim, wyszedł na wolność dopiero na mocy amnestii po śmierci Bolesława Bieruta w roku 1956. Od 2 marca do 11 listopada 1949 roku komuniści przetrzymywali go ze Stroopem, którego namówił na opowiedzenie historii swojego życia.
Po wyjściu Moczarski spisał rozmowę z pamięci, ukazując, jak jego rozmówca został funkcjonariuszem totalitarnej machiny śmierci. Ten wyjątkowy reportaż po raz pierwszy ukazał się w odcinkach w miesięczniku „Odra” w latach 1972–1974. Pierwsze wydanie książkowe wyszło w roku 1977, dwa lata po śmierci Moczarskiego, a pełna, nieocenzurowana wersja została opublikowana dopiero w roku 1992. Rękopis zakupiony został przez Bibliotekę Narodową w 2007 roku od córki autora – Elżbiety Moczarskiej.
Kazimierz Moczarski, Conversations with an Executioner
Rozmowy z katem (Conversations with an Executioner) is Moczarski’s account of his time spent in a cell with the German criminal Jürgen Stroop, a high-ranking SS Officer responsible for the persecution of Polish citizens, especially Polish Jews. In 1943 Stroop was in charge of the opera- tion to suppress the Ghetto Uprising and destroy the Warsaw Ghetto. Moczarski fought actively against the German occupation while serving in the Polish Home Army. Immediately after the War he was arrested by the Communists and incarcerated in Mokotów Prison, only being released under the amnesty that followed the death of the leader of Communist-ruled Poland Bolesław Bierut in 1956. From 2 March to 11 November 1949 the Communists held him in the same cell as Stroop, whom he persuaded to tell him his life story.
After he left prison Moczarski wrote down the conversation from memory, revealing how Stroop became a functionary in the totalitarian death machine. His unique report was first published in serial form in the monthly magazine Odra in 1972–74. A book edition came out in 1977, two years after Moczarski’s death, although a full, uncensored version was not published until 1992.
The manuscript was purchased by the National Library of Poland from Moczarski’s daughter, Elżbieta Moczarska, in 2007.