Kronika polska
Wincenty Kadłubek, Kronika Polska
Łacińska kronika dziejów polskich, pierwsza spisana przez Polaka, biskupa krakowskiego Wincentego Kadłubka, to nie tylko kronika historyczna, ale także traktat historiozoficzny pokazujący dojrzałość ówczesnego środowiska intelektualnego. Dzieło z przełomu XII i XIII wieku zostało napisane w formie dialogu pomiędzy arcybiskupem gnieźnieńskim Janem a biskupem krakowskim Mateuszem, co dało autorowi możliwość stworzenia wyjątkowo erudycyjnego wywodu.
To właśnie z dzieła Kadłubka znamy wiele popularnych legend dotyczących początków polskiej państwowości, jak np. historię o smoku wawelskim lub o królowej Wandzie, która – wbrew powszechnie znanej wersji – u Kadłubka przepędza armię germańskiego wodza.
Prezentowany rękopis kroniki zawiera komentarz Jana z Dąbrówki – krakowskiego profesora z XV wieku, który już wówczas badał tekst Kadłubka i przedstawiał go na wykładach. Księga należała do opactwa benedyktynów w Lubiniu. Po powstaniu listopadowym została wywieziona do Petersburga. Do Polski powróciła po traktacie ryskim z 1921 roku. W czasie II wojny światowej rękopis uniknął zniszczenia wskutek ewakuacji z Warszawy w 1944 roku do Goerbitsch. Stamtąd Rosjanie przewieźli go do Moskwy. Do Biblioteki Narodowej wrócił w roku 1947.
Zobacz obiekt online w bibliotece cyfrowej polona.pl.
Wincenty Kadłubek, Polish Chronicle
A chronicle of Polish history in Latin, the first to be written by a Pole: Wincenty Kadłubek, Bishop of Cracow. The work is not only a historical chronicle but also a work of historiosophy, or the philosophy of history, showing the advanced intellectual milieu of the time. It dates from the late 12th, early 13th century and is written in the form of a dialogue between Jan, Archbishop of Gniezno, and Mateusz, Bishop of Cracow. This device allows the author to present an exceptionally erudite argument.
Kadłubek’s work is the source of many popular legends about the beginnings of the Polish state, such as the story of the Dragon of Wawel, and Queen Wanda, who – unlike the better-known story in which she chooses death rather than marrying a German prince – in Kadłubek’s version chases away his army.
The manuscript contains a commentary by Jan of Dąbrówka, a professor from Cracow who as early as the 15th century was researching Kadłubek’s text and lecturing on it to students. This copy belonged to the Benedictine Abbey in Lubiń. After the November Uprising against Russia, at that time occupying Poland, it was taken to St Petersburg, returning to Poland after the 1921 Treaty of Riga. In 1944, during the Second World War, the manuscript escaped destruction by being taken from Warsaw to Goerbitsch. From there, the Russians transported it to Moscow. It returned to the National Library of Poland in 1947.