Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość
Józef Pawlikowski, Czy Polacy wybić się mogą na niepodległość
Broszura z 1800 roku, wydana anonimowo przez sekretarza Tadeusza Kościuszki, który również mógł mieć znaczący wpływ na jej treść. Autor udzielał pozytywnej odpowiedzi na tytułowe pytanie, zadane przez siebie w skrajnie trudnej dla sprawy polskiej sytuacji – publikacja wydana została pięć lat po klęsce insurekcji kościuszkowskiej i III rozbiorze, kończącym niepodległość Polski na 123 lata. Niewielkich rozmiarów rozprawa zawiera program powstania nowoczesnego polskiego narodu, bez podziałów stanowych. Pawlikowski sądził, że o sukcesie zrywu niepodległościowego przesądzą wyzwolone masy ludowe. W pokonaniu i rozbiciu Rosji walnie dopomóc mieli Ukraińcy z południowo-wschodnich ziem dawnej Rzeczypospolitej. Broszura doczekała się wielu wydań. Między rokiem 1831 a 1843, w okresie wzmożonej działalności niepodległościowej, było ich siedem.
Prezentowana broszura to jedyny egzemplarz pierwodruku, który ukazał się w Paryżu. Po interwencji Rosji policja francuska skonfiskowała cały nakład, poza tym egzemplarzem. Należał do biblioteki książąt Ponińskich w Horyńcu, której zbiory w latach 20. XX wieku przekazano Bibliotece Narodowej. Egzemplarz wpisany na Listę Krajową Pamięci Świata UNESCO .
Zobacz obiekt online w bibliotece cyfrowej polona.pl.
Józef Pawlikowski, Can Poles Win Their Independence?
A pamphlet from 1800 published anonymously by General Tadeusz Kościuszko’s secretary, who may also have had a significant influence on its content. The answer to the question posed in the title is positive, according to the author, despite the extremely difficult situation of the Polish cause at the time – the pamphlet was published five years after the defeat of the Kościuszko Uprising and the beginning of the Third Partition, which put an end to Poland’s independence for the following 123 years. The short treatise contains a programme for the creation of a modern, Polish nation, without divisions into separate states. Pawlikowski believed that the success of the independence uprising would be determined by the liberated popular masses. The Ukrainians from the south-eastern lands of the former Commonwealth would be instrumental in defeating and breaking up Russia. The pamphlet was published in many editions, including seven between 1831 and 1843, a period of heightened pro-independence activities.
The showcased copy is the only surviving one of the first edition, published in Paris; after its publication in 1800, Russia intervened and the French police confiscated the entire edition except for this copy. It belonged to the library of the Poniński Dukes in Horyniec, whose collection was incorporated into the National Library of Poland in the 1920s. This copy is inscribed on UNESCO’S Memory of the World Register.