Przemarsz wojska kościuszkowskiego
Aleksander Orłowski, Przemarsz wojska kościuszkowskiego
Rysunek tuszem wykonany przez malarza Aleksandra Orłowskiego, uczestnika Insurekcji kościuszkowskiej i jednego z najważniejszych jej dokumentalistów. Narysowana z pamięci,około roku 1800, kompozycja przedstawia liczebne oddziały powstańcze sunące polną drogą wiodącą przez wzgórza. Piechurzy, oficerowie konni, armaty na lawetach i konne wozy aprowizacyjne tłoczą się w zwartym szyku. Z prawej strony rodzajowa scenka – grupa złożona z odpoczywającego żołnierza, który przysiadł na przydrożnym kamieniu, kobiety z dzieckiem i psa. W tle delikatnie zaznaczony równinny pejzaż z sylwetą budowli przywodzącą na myśl wawelski zamek. Ulotny szkic oddaje atmosferę tamtych dni. Zaznaczając postacie kilkoma pociągnięciami pędzla, zaledwie sugerując ruch wielkiej ciżbyosób, artysta osiągnął znakomity efekt, ukazując mozół długiego marszu w piaszczystym pyle i ostrym letnim słońcu.
Aleksander Orłowski należy – obok Jana Piotra Norblina, którego był uczniem – do grupy najwyżej cenionych polskich malarzy przełomu XVIII i XIX stulecia. Pochodząc z zubożałej szlachty, został przygarnięty na dworze Czartoryskich. W 1793 roku, mając siedemnaście lat, wstąpił do wojska. Został ranny w powstańczych walkach i przeniósł się do Warszawy, gdzie bywał na dworze księcia Józefa Poniatowskiego. W 1802 roku wyjechał na Litwę, następnieudał się do Petersburga. Został malarzem nadwornym księcia Konstantego. Był niezwykle płodnym artystą, stworzył setki dzieł, których tematem przewodnim – obok scen wojennych –były krajobrazy, obyczaje ludowe, architektura. Inspirowała go również sztuka orientalna, często rysował postacie w strojach czerkieskich, gruzińskich i perskich. Sam też takie stroje chętnie nosił. Jako jeden z pierwszych artystów zajmował się nowo odkrytą techniką graficzną – litografią, samodzielnie powielając swoje rysunki.
Rysunek pochodzi ze zbioru graficznego Biblioteki Ordynacji Krasińskich.
Zobacz obiekt online w bibliotece cyfrowej polona.pl.
Aleksander Orłowski, March of Kościuszko's Army
Ink drawing by the painter Aleksander Orłowski, a participant in the Kościuszko Uprising and one of its most important figures to have documented it. Drawn from memory around the year 1800, the composition depicts a large number of insurgents advancing along a dirt road through the hills. The foot soldiers, mounted officers, cannon on carriages and horse-drawn supply wagons are tightly packed together. On the right, there is a group of people: a soldier resting on a rock by the roadside and a woman with a child and dog. In the background, there is a gently rolling plain with a building resembling Wawel Castle in Cracow. This is a fleeting sketch that captures the atmosphere of the time. By drawing the figures with just a few brushstrokes and subtly suggesting a large crowd of people on the move, the artist expertly conveys an exhausting, long, dusty march under the harsh summer sun.
Aleksander Orłowski – along with Jan Piotr Norblin, with whom he studied – is one of the most highly regarded Polish painters of the late eighteenth, early nineteenth century. He came from an impoverished noble family and was taken in by the Czartoryskis. In 1793, at the age of 17, he joined the army. He was wounded in the Uprising and moved to Warsaw, where he frequented the court of Prince Józef Poniatowski. In 1802, he left for Lithuania, then travelled on St Petersburg, where he became the court painter of Prince Konstantin. He was an extremely prolific artist, creating hundreds of works which, besides war scenes, mainly dealt with landscapes, folk customs and architecture. He was also inspired by Oriental art, often depicting figures dressed in Circassian, Georgian or Persian costumes – which he also liked to wear himself. He was one of the first artists to use the newly discovered graphic technique of lithography, reproducing his drawings himself.
From the graphic collection of the Krasiński Library.