Historia naturalna
Jan Jonston, Historia naturalna, ok. 1652
Pierwszy polski podręcznik zoologii z połowy XVII wieku, powstały w kręgu Gimnazjum w Lesznie. Szkoła zawdzięczała wysoką rangę m.in. Janowi Jonstonowi – autorowi prezentowanego tutaj dzieła. Był synem szkockiego imigranta, ale urodził się już w Polsce. Wykształcenie zdobył m.in. w protestanckich gimnazjach w Bytomiu i Toruniu, studiował na uniwersytecie St Andrews, podróżował do różnych ośrodków naukowych w Europie Zachodniej. Doktorat z medycyny uzyskał w Lejdzie.
W Historii naturalnej Jonston chciał dostarczyć podstawowych informacji o wszystkich znanych w jego czasach gatunkach zwierząt, w tym również fantastycznych. Opierając się na ówczesnej systematyce istot ożywionych, swoją pracę podzielił na kilka części. Prezentowany wolumin, wydany około 1652 roku we Frankfurcie nad Menem, jest poświęcony zwierzętom czworonożnym. Integralną częścią dzieła są liczne ryciny ze zwierzętami wykonane przez słynny warsztat Mateusza Meriana.
Egzemplarz pochodzi z kolekcji Tarnowskich na zamku w Dzikowie (Tarnobrzeg). Przetrwał szczęśliwie dotkliwe zniszczenia biblioteki zamkowej w pożarze z roku 1927. Do Biblioteki Narodowej księgozbiór dzikowski trafił po II wojnie światowej, zakupiony w roku 2009.
Zobacz obiekt online w bibliotece cyfrowej polona.pl.
John Jonston, Historiae naturalis, ca. 1652
The first Polish zoology textbook, dating from the mid-17th century. The Historiae naturalis was written by John Jonston while he was associated with the gymnasium in Leszno, a school which owed its high profile to Jonston himself. Jonston was born in Poland the son of a Scottish immigrant. He was educated at Protestant grammar schools in Bytom, Toruń and elsewhere, studied at the University of St Andrews and visited various scientific centres in Western Europe. He obtained his doctorate in medicine from Leiden.
In the Historiae naturalis, Jonston aims to provide basic information about all the animal species known at the time, including fantastic ones. He divides his work into several parts, following the system for classifying animate beings in use at the time. The volume, published around 1652 in Frankfurt am Main, is devoted to four-legged creatures. An integral part of the work are the numerous engravings of animals, stemming from the famous workshop of Matthäus Merian. The book is open at the beginning of the chapter about his tour and features pictures of two unicorns and a goat.
This copy comes from the Count Tarnow ski collection in Dzików Castle in Tarnobrzeg, Poland. It survived the destruction of the castle library by fire in December 1927. The Dzików library was purchased by the National Library of Poland in 2009.