JAM POSEŁKINI JEGO. Język i emocje polskiego średniowiecza – wystawa przedłużona
Ze względu na duże zainteresowanie publiczności wystawa JAM POSEŁKINI JEGO. Język i emocje polskiego średniowiecza została przedłużona. Ekspozycję można oglądać w Pałacu Rzeczypospolitej do 30 czerwca 2026 roku. Dodatkowo od 18 kwietnia będą odbywać się wydarzenia towarzyszące wystawie, takie jak wykłady, oprowadzania kuratorskie, a także koncert. Informacje o nich będą publikowane na stronach internetowych Biblioteki Narodowej i Pałacu Rzeczypospolitej. Zapraszamy!
JAM POSEŁKINI JEGO. Język i emocje polskiego średniowiecza to prezentacja najstarszych tekstów w języku polskim, pochodzących nawet sprzed niemal 800 lat. Wystawa pokazuje, jak wiele elementów dawnej polszczyzny przetrwało do dziś, co się zmieniło, a co w zaskakujący sposób powraca. Wystawę promuje inspirowana językiem średniowiecza infolinia oraz gra Scriptorium.
Odwiedzający wystawę zobaczą między innymi dwie relikwie polskich dziejów, kultury i Kościoła katolickiego: najstarszy tekst literacki w języku polskim, czyli Kazania świętokrzyskie, ułożone w XIII wieku i świadczące już wówczas o dojrzałości języka polskiego, oraz Psałterz floriański, powstały w XIV wieku dla św. królowej Jadwigi. Niektóre z rękopisów z XV wieku, na co dzień przechowywane w skarbcu Biblioteki Narodowej, nigdy wcześniej nie były eksponowane.
Posełkini, prorokini, walecznica – to nie nowoczesne feminatywy, lecz słowa wyjęte z najstarszych tekstów w języku polskim. „Posełkini” pojawia się w Psałterzu floriańskim, a także w epickiej pieśni o Zwiastowaniu, w której Maryja odpowiada na anielskie pozdrowienie: „jam posełkini jego”. To, co dziś może wydawać się nowe, a dla niektórych kontrowersyjne, było w naszym języku od jego początków.
Słowa, jak gatunki świata roślin i zwierząt, wymierają lub przystosowują się – zmieniając znaczenie. Migrują, są reintrodukowane lub lekkomyślnie wprowadzane jak gatunek inwazyjny, inne zaszywają się gdzieś, by niespodziewanie powrócić jak żywa skamieniałość. W średniowiecznej polszczyźnie widzimy ten ekosystem w pierwotnej postaci. Widzimy też, jak wiele odprysków średniowiecznego świata przetrwało w języku do dziś i jak wiele się zmieniło. A język średniowiecza to niezwykłe tworzywo. To w nim odbijały się zarówno intymne emocje czy religijna żarliwość, jak i codzienność – od medycyny i praktyk magicznych, po groźby i żarty. Rękopisy sprzed stuleci przypominają nam, że polszczyzna nie jest martwym, skamieniałym systemem, lecz żywym organizmem – zmienia się, wyzwala emocje, bywa narzędziem czułości i modlitwy, ale też bronią – mogącą zranić, a nawet pozbawić życia.
Wystawa przekracza granice języka, angażuje zmysły i stawia średniowieczne słowo w dialogu ze współczesną sztuką. Marginesy dawnych ksiąg, zapełnione przez smoki, syreny i przedziwne istoty z bestiariuszy, zyskują nowe oblicze dzięki rzeźbom Saszy Wiktora oraz intrygującym instalacjom świetlnym Aleksandra Prowalińskiego. Całość dopełnia minimalistyczna oprawa graficzna autorstwa Hanny Dudkowiak. Ta interdyscyplinarna opowieść odsłania skarby dawnej polszczyzny, które mogą zaskoczyć aktualnością, rezonując z najnowszymi debatami społecznymi i kulturalnymi.
Jam posełkini jego to opowieść o języku, który łączył naukę i magię, wiarę i prawo, a wreszcie odzwierciedlał codzienne życie średniowiecznego świata. Kurator wystawy, dr Łukasz Kozak, prowadzi zwiedzających przez żywą historię języka, pokazując, że był on narzędziem kształtowania średniowiecznej rzeczywistości, i to właśnie język przekazuje nam emocje ludzi sprzed stuleci.
Wystawa otwarta z okazji stulecia odzyskania wywiezionych do Rosji Kazań świętokrzyskich.
Informacje:
Miejsce: Pałac Rzeczypospolitej, Plac Krasińskich 3/5, Warszawa
Czas trwania: 22.10.2025 – 30.06.2026
Wstęp: bezpłatny
Zespół:
kurator – dr Łukasz Kozak;
oprawa graficzna – Hanna Dudkowiak;
rzeźby – Sasza Wiktor;
instalacje świetlne i scenografia – Aleksandr Prowaliński; asystent – Alexander Adamau.