Ana Blandiana laureatką Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta 2026 - Aktualności - Biblioteka Narodowa

Ana Blandiana (właśc. Otilia Valeria Coman) jest wybitną rumuńską poetką urodzoną w 1942 roku w Timişoarze, przedstawicielką tzw. neo-modernistów, czyli pokolenia poetów lat ‘60, zrywających z narzuconą przez komunistyczne władze doktryną sztuki proletariackiej, nawiązujących do literackich tradycji okresu międzywojennego.

Twórczość Blandiany, osadzona głęboko w tragicznych losach państw bloku wschodniego, w śmiały i bezkompromisowy sposób wyraża opór przeciw totalitaryzmom oraz wiarę w zwycięstwo świata wartości. Jej wiersze są nie tylko świadectwem walki o prawdę, godność i sprawiedliwość, ale stanowią także przypomnienie, że na poecie, szczególnie w trudnych czasach, spoczywa moralny obowiązek. Jej poezja bliska jest Herbertowskiemu rozumieniu sztuki jako domeny cnót uniwersalnych i postaw etycznych, których należy bronić mimo wszelkich przeciwności.

– To nie pierwszy raz, gdy otrzymuję nagrodę – nie jest to też pierwsze polskie wyróżnienie – ale po raz pierwszy zdarza mi się, że ta nagroda jest poświęcona pamięci poety, w dodatku poety, który jest mi bliski przez powinowactwo losu. Dzieli nas więcej niż jedno pokolenie; Zbigniew Herbert wspiął się na Golgotę walki z cenzurą przede mną i być może po dużo bardziej stromym zboczu, ale estetyczne mechanizmy oporu były takie same, podobnie jak formy represji, które nie zdołały nas złamać. Emocja towarzysząca otrzymaniu tej nagrody wiąże się dla mnie nie tylko z poezją, lecz także z historią – mówi laureatka nagrody, Ana Blandiana.

– Międzynarodowa Nagroda Literacka im. Zbigniewa Herberta wyrasta z przekonania, że pisarstwo Herberta jest dziełem o wyjątkowej doniosłości i powinno pozostać żywym elementem kultury – zarówno w Polsce, jak i na świecie. Nagroda przyznawana jest za całokształt twórczości najwybitniejszym poetom z całego świata, których twórczość nawiązuje do wartości przenikających dzieło Herberta, zarówno pod względem artystycznym jak i etycznym. Orlen był pierwszym sponsorem strategicznym Nagrody w latach 2013-2015, cieszymy się, że możemy ponownie współpracować na rzecz polskiej kultury i uhonorowania osoby i twórczości Zbigniewa Herberta – podkreśla Maria Dzieduszycka, prezes Fundacji im. Zbigniewa Herberta.

– Nagroda im. Zbigniewa Herberta od początku była pomyślana jako wyróżnienie dla twórców, którzy traktują literaturę nie tylko jako formę artystycznej ekspresji, ale także jako sposób mierzenia się z rzeczywistością i historią. Twórczość Any Blandiany doskonale wpisuje się w to rozumienie poezji – zakorzenionej w doświadczeniu, odpowiedzialnej za słowo i jego konsekwencje. Dostrzegamy znaczenie literatury jako trwałego elementu kultury i debaty publicznej, a właśnie takie projekty są dla nas ważnym punktem odniesienia w myśleniu o mecenacie kultury – mówi Sylwia Snopkiewicz, Dyrektor Wykonawcza ds. Sponsoringu ORLEN.

Tegoroczną laureatkę wyłoniło Jury w składzie: Krystyna Dąbrowska (Polska), Edward Hirsch (USA), Michael Krüger (Niemcy), Mercedes Monmany (Hiszpania) oraz Aleš Šteger (Słowenia).

Dotychczasowymi laureatami Nagrody są: W. S. Merwin, Charles Simic, Ryszard Krynicki, Lars Gustafsson, Breyten Breytenbach, Nuala Ni Dhomhnaill, Agi Miszol, Durs Grünbein, Yusef Komunyakaa, Marianna Kijanowska, Tomas Venclova, Yang Lian oraz Anne Carson.

Z okazji przyznania Anie Blandianie Nagrody im. Zbigniewa Herberta w Wydawnictwie Pogranicze ukaże się nowy tom jej poezji Zapada we mnie cisza w tłumaczeniu Joanny Kornaś-Warwas.

Ana Blandiana, z uwagi na swoją antyreżimową działalność zwana rumuńską Joanną d’Arc, była trzykrotnie objęta zakazem publikacji (1959–64, 1985, 1988–89). Po obaleniu dyktatury Ceaușescu była współzałożycielką i prezeską Porozumienia Obywatelskiego (1991–2001), pozarządowej organizacji działającej na rzecz wolności i zmian demokratycznych. Ponadto, odtworzyła rumuński PEN Club, zostając jego prezeską. Pod auspicjami Wspólnoty Europejskiej, powołała muzeum Miejsce Pamięci Ofiar Komunizmu i Ruchu Oporu w Sighet. Za zasługi na rzecz kultury, demokracji i praw człowieka została odznaczona francuskim orderem Legii Honorowej (2009), a także nagrodą Rumuńskiej Kobiety Odwagi (2014). W swoim dorobku ma również liczne wyróżnienia literackie: Nagrodę im. Herdera (Uniwersytet Wiedeński, 1982), Nagrodę Europejski Poeta Wolności (Gdańsk, 2016), Griffin Poetry Prize (Toronto, 2018), Złoty Wieniec (Akademia Sztuki i Nauk Macedonii Północnej, 2019) oraz Nagrodę Księżnej Asturii w dziedzinie literatury (Oviedo, 2024).

Uroczystość wręczenia nagrody odbędzie się 27 maja 2026 roku w Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie. Bezpośrednią transmisję z wydarzenia będzie można obejrzeć w mediach społecznościowych Fundacji Herberta i Biblioteki Narodowej.

Sponsorem Strategicznym Nagrody jest ORLEN, współorganizatorem uroczystości wręczenia Nagrody Biblioteka Narodowa, Partnerami – Rumuński Instytut Kultury, Liebrecht & wooD – inwestor i promotor kultury wysokiej w Centrum Praskim Koneser, Patronem medialnym – Polskie Radio.

Zdjęcie: Paul Buciuta