Koalicja Unii Europejskiej na rzecz Czytelnictwa oficjalnie zainaugurowana w Brukseli
22 i 23 września 2026 roku w Brukseli odbyła się konferencja inaugurująca Koalicję Unii Europejskiej na rzecz Czytelnictwa (European Literacy Coalition) – nową, międzysektorową inicjatywę Komisji Europejskiej, mającą wzmacniać czytelnictwo i kompetencje czytelnicze w całej Europie.
Podczas wydarzenia zaprezentowano Memorandum Warszawskie (Warsaw Memorandum) – założycielski dokument Koalicji, wypracowany podczas warsztatów współorganizowanych przez Fundację Powszechnego Czytania w maju 2026 roku w Bibliotece Narodowej w Warszawie. FPC znalazła się w międzynarodowym gronie sześciu organizacji, które od stycznia przygotowywały merytoryczne podstawy Koalicji – obok EURead (European Association of Reading Promotion Organisations), FELA (Federation of European Literacy Associations), EBLIDA (European Bureau of Library, Information and Documentation Associations), Uniwersytetu w Urbino oraz European STEM Coalition.
Koalicja jest jedną z inicjatyw przewidzianych w Planie Działania na rzecz Kompetencji Podstawowych (Action Plan on Basic Skills), przyjętym w marcu 2025 roku w ramach unijnej strategii Union of Skills. Jak wskazuje Komisja Europejska, powołując się na wyniki badania PISA 2025, co trzeci piętnastolatek w UE (31,3%) nie osiąga minimalnego poziomu biegłości czytelniczej, a według Ankiety Umiejętności Dorosłych (Survey of Adult Skills) z 2023 roku co czwarty dorosły w wieku produkcyjnym ma trudności z czytaniem i pisaniem. Niski poziom czytelnictwa – jak podkreśla Komisja – może ograniczać szanse na zatrudnienie, pogarszać stan zdrowia, zwiększać podatność na dezinformację i osłabiać uczestnictwo w życiu demokratycznym.
Pierwszy dzień konferencji, prowadzony przez Annę Gumbau, otworzył wykład Normundsa Popensa, zastępcy dyrektora generalnego ds. edukacji, młodzieży, sportu i kultury w Komisji Europejskiej, pt. Redirecting the flow: How Europe can inspire a revival of literacy. W dalszej części zaprezentowano Memorandum Warszawskie – zbiór wspólnych zasad i zobowiązań na rzecz czytelnictwa w Europie, wypracowany podczas majowych warsztatów. Wzięło w nich udział 40 interesariuszy z całej Europy, którzy na drodze międzysektorowego dialogu wspólnie zdefiniowali, czym jest czytelnictwo we współczesnej Europie, wskazali główne bariery, z jakimi mierzą się czytelnicy na poszczególnych etapach życia i zaproponowali pierwsze kroki w kierunku długofalowej, międzysektorowej współpracy. Polski Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa został wskazany jako dobry przykład aktywatora rozwoju.
Dokument formułuje m.in. zasady dotyczące rozumienia czytelnictwa jako kompetencji wielowymiarowej i rozwijanej przez całe życie, potrzeby stabilnego finansowania publicznego dla działań na rzecz czytelnictwa, równego dostępu do książek niezależnie od pochodzenia czy miejsca zamieszkania, roli lokalnych ekosystemów czytelnictwa – bibliotek, szkół, ośrodków wczesnej edukacji oraz konieczności opierania polityk czytelniczych na wiedzy i doświadczeniu osób uczących się. Memorandum, formalnie zaprezentowane i gotowe do poparcia podczas konferencji, to punkt wyjścia, który Koalicja będzie rozwijać w miarę postępu swoich prac. Poparcie dla Memorandum mogą wyrazić instytucje unijne, rządy państw członkowskich oraz organizacje, instytucje, firmy i osoby prywatne.
W panelach dyskusyjnych głos zabrali przedstawiciele instytucji unijnych, w tym Prezydencji Irlandii w Radzie UE, oraz organizacji pozarządowych, m.in. European Partnership for Democracy.
Drugiego dnia konferencji uczestnicy – reprezentujący edukację, kulturę, sektor zdrowia, obszar technologii cyfrowych, a także szeroko pojęty biznes i organizacje pozarządowe z 23 krajów – wzięli udział w otwartych warsztatach prowadzonych metodą Open Space Technology, moderowanych przez Marię Deskur oraz Andrew Cranfielda, dyrektora EBLIDA. Uczestnicy wspólnie odpowiadali na pytanie, jak zorganizować pracę Koalicji, aby skutecznie prowadzić systemową zmianę poprzez konkretnie zdefiniowane działania.
Pracami Koalicji pokieruje konsorcjum, które zostanie wyłonione w drodze konkursu. Zostanie on ogłoszony w najbliższym czasie. Koalicja zobowiązała się także do publikowania corocznego Europejskiego Raportu o Czytelnictwie (European Literacy Report) oraz organizowania działań wspierających wymianę dobrych praktyk między krajami i sektorami.
