Sztambuch żydowskiej dziewczynki podarowany przez Krystynę Piórkowską Bibliotece Narodowej
Biblioteka Narodowa dzięki hojnemu wsparciu Krystyny Piórkowskiej wzbogaciła swoje zbiory o wyjątkowy sztambuch żydowskiej dziewczynki z lat 30. XX wieku – niewielki zeszycik z odręcznymi wpisami i rysunkami, który ocalał z czasu Zagłady i dziś stanowi bezcenne świadectwo świata, którego już nie ma.
Ta drobna, osobista książeczka z wpisami, prowadzona po polsku, niemiecku i hebrajsku, pokazuje codzienność młodej uczennicy z okolic Lwowa oraz krąg jej rodziny i przyjaciół, utrwalony we wzruszających dedykacjach, życzeniach i poezji okolicznościowej. Na kartach, liczącego 72 strony, oprawnego w skórę notesu znajdują się datowane wpisy z połowy lat 30., w których bliscy dziewczynki składają jej życzenia, przywołują szkolne wspomnienia i podkreślają wagę nauki oraz przyjaźni. Charakterystyczne, staranne pismo i formuły grzecznościowe odsyłają czytelnika do realiów przedwojennej żydowskiej klasy średniej w Polsce, gdzie edukacja i kultura pisma odgrywały szczególnie ważną rolę.
Sztambuch zawiera wpisy w kilku językach, co odzwierciedla wielojęzyczność i wielokulturowość ówczesnych społeczności żydowskich. Szczególną uwagę przyciąga rysunek portretowy młodej kobiety (karta 25), prawdopodobnie właścicielki sztambucha, wykonany piórkiem – delikatna, niepewna kreska zdradza amatorski talent autora, nadając całości wymiar małego, rodzinnego albumu artystycznego. Prześledzenie miejsc i dat wpisów pokazuje drogę młodej właścicielki pamiętnika : od niewielkiej miejscowości Horodenka, poprzez Lwów i wyjazd rodziny do Izraela w 1934 roku.
Sztambuch pozwala badaczom odtworzyć mikrohistorię – sieć relacji rodzinnych, szkolnych i towarzyskich – oraz przybliżyć sposób, w jaki młodzi Żydzi w Polsce wyrażali emocje, marzenia i poczucie humoru na krótko przed katastrofą Zagłady, jak na przykład we wpisie z karty 18v:
„Baw się dobrze
Nie marnuj lat
Z trzeciego piętra
Gwizdaj na świat”
Nowy nabytek wpisuje się w szersze działania Biblioteki na rzecz dokumentowania historii i kultury Żydów polskich, uzupełniając kolekcję druków, rękopisów i archiwaliów o niezwykle osobisty głos, utrwalony na kartach sztambucha.
