Wernisaż wystawy Jerzy Giedroyc. Gra o Polskę w Senacie RP
W środę 22 lipca 2026 roku w gmachu Senatu Rzeczypospolitej Polskiej odbył się wernisaż wystawy Jerzy Giedroyc. Gra o Polskę, przygotowanej przez Bibliotekę Narodową. Ekspozycję otworzyli marszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Małgorzata Kidawa-Błońska, wicemarszałek Senatu Rafał Grupiński oraz dyrektor Biblioteki Narodowej dr Tomasz Makowski.
Wystawa przybliża postać Jerzego Giedroycia – redaktora, wydawcy i twórcy Instytutu Literackiego, którego działalność wywarła znaczący wpływ na polską kulturę, literaturę oraz debatę polityczną i historyczną XX wieku.
– Giedroyc to człowiek wyjątkowy, wybitny redaktor, publicysta, wydawca, filozof polityczny, a także niezależny i niepokorny myśliciel, i to dlatego decyzją Senatu RP został patronem 2026 r. Przyjmując tę uchwałę oddaliśmy hołd człowiekowi, który współtworzył fundamenty wolnej Polski – pomimo działania poza jej granicami przez większość swojego życia. Widoczna w tytule tej wystawy »gra« nie była grą o osobisty sukces ani o osobiste wpływy, a o przyszłość Polski jako państwa suwerennego, niepodległego, świadomego swoich korzeni – powiedziała marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska otwierając wystawę Jerzy Giedroyc. Gra o Polskę w Senacie RP.
Otwarcie ekspozycji wpisuje się w obchody ustanowionego przez Senat RP Roku Jerzego Giedroycia w 120. rocznicę urodzin Redaktora oraz 80. rocznicę powstania Instytutu Literackiego.
– Jerzy Giedroyc wpływał na przyszłość dwóch światów. Po pierwsze – świata kultury, gromadząc najwspanialsze pióra wokół swojej serii wydawniczej Instytutu Literackiego. Po drugie – polityki, gdzie dbał o to, żeby, jak nazywał to Juliusz Mieroszewski, iść jednokierunkowym gościńcem – prosto w przyszłość – powiedział inicjator wystawy, wicemarszałek Senatu Rafał Grupiński.
– Biblioteka Narodowa dba o pamiątki przeszłości, dokumenty warte zachowania i zapamiętania tego, co w naszej przeszłości najszlachetniejsze.Dzięki dobrej współpracy z Instytutem Literackim mogą Państwo nie tylko w Paryżu, ale także w Warszawie zapoznać się z najcenniejszymi dokumentami paryskiej „Kultury” – zaznaczył dyrektor BN.
Ekspozycja ukazuje szczególną rolę paryskiej „Kultury” i „Zeszytów Historycznych”. Przypomina zarówno pierwsze, jak i ostatnie numery obu czasopism: „Kultury”, wydawanej w latach 1947–2000, oraz „Zeszytów Historycznych”, ukazujących się od 1962 do 2010 roku.
Jednym z głównych tematów wystawy jest działalność Giedroycia na rzecz polskich pisarzy. Jako redaktor i „ogrodnik literatury” zachęcał ich do pracy, publikował ich utwory, fundował stypendia i nagrody, a także ułatwiał kontakty pomiędzy emigracją, krajem i międzynarodowym środowiskiem literackim. Z „Kulturą” związani byli twórcy reprezentujący różne pokolenia, poglądy i estetyki, m.in. Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Gustaw Herling-Grudziński, Jerzy Stempowski, Kazimierz Wierzyński i Józef Mackiewicz.
Wystawa pokazuje Jerzego Giedroycia nie tylko jako wydawcę i redaktora, lecz także jako organizatora życia intelektualnego oraz konsekwentnego rzecznika wolności słowa i niezależności polskiej kultury. Poprzez działalność Instytutu Literackiego, „Kultury” i Biblioteki Kultury stworzył przestrzeń swobodnej wymiany myśli, pozostającą poza zasięgiem cenzury obowiązującej w powojennej Polsce.