Nie tylko Sienkiewicz. Procesy wydawnicze, realia rynkowe i pole literackie w świetle archiwum Gebethnera i Wolffa
Zapraszamy na Otwarte Seminarium Biblioteki Narodowej. We wtorek 17 listopada 2026 roku o godzinie 14.00 dr Zbigniew Jazienicki z Biblioteki Narodowej wygłosi referat Nie tylko Sienkiewicz. Procesy wydawnicze, realia rynkowe i pole literackie w świetle archiwum Gebethnera i Wolffa (1857–1920).
Przez niemal stulecie Wydawnictwo Gebethner i Wolff stanowiło jedną z najprężniejszych i najważniejszych instytucji na polskim rynku księgarskim. Założone jeszcze w okresie zaborów w podporządkowanej rosyjskiej administracji Warszawie, a zlikwidowane dopiero w początkach Polski Ludowej, w ciągu kilkudziesięciu lat zdołało się przekształcić z małej lokalnej księgarni w jedno z pierwszych nowoczesnych polskich wydawnictw i firm dystrybucyjnych – instytucję o niemal hegemonicznej pozycji, wpływach przekraczających granice zaborów i ofercie obsługującej różne segmenty rynku, od literatury pięknej przez przekłady bestsellerów po wydawnictwa podręcznikowe.
Przekazana do zbiorów Biblioteki Narodowej w maju 2026 roku korespondencja Gebethnera i Wolffa daje nieoceniony wgląd w mechanizmy funkcjonowania przedsiębiorstwa i kulisy współpracy z czołowymi przedstawicielami literatury polskiej. W archiwum znajduje się m.in. prowadzona na przestrzeni całego roku 1911 korespondencja z Drukarnią W. L. Anczyca, ukazująca, jak dynamicznie, ale i dramatycznie przebiegały prace nad książkowym wydaniem W pustyni i w puszczy Henryka Sienkiewicza. W zbiorach znalazła się również dokumentacja prawnicza dotycząca słynnego procesu z Bernardem Milskim, który bez zgody warszawskich księgarzy (choć za zgodą samego autora) w ramach akcji repolonizacyjnej wydał na Pomorzu tanie, „ludowe” wydanie Sienkiewiczowskich Krzyżaków.
Dzieje wydawnictwa to jednak nie tylko historia wielkich nazwisk. To również potencjalna historia literatury polskiej, a więc książek zaoferowanych wydawnictwu, które ostatecznie nie miały szansy ukazać się drukiem. Nie można zapomnieć, że oprócz Sienkiewicza Gebethner i Wolff współpracowali z licznymi, szerzej nieznanymi autorkami i autorami literatury popularnej i poradnikowej, fachowej i religijnej, którzy swoimi poczytnymi publikacjami zapewnili wydawnictwu tak znaczące zyski i tak wysoką pozycję rynkową. W prelekcji uwaga zostanie poświęcona także mniej reprezentacyjnej i rzadziej omawianej stronie funkcjonowania stołecznego wydawnictwa – zręczności w zarządzaniu przedsiębiorstwem i kształtowaniu portfolio zgodnie z doskonałym wyczuciem zapotrzebowania rynkowego.
Otwarte Seminaria Biblioteki Narodowej – harmonogram i zapisy