100. rocznica urodzin Tadeusza Konwickiego
W poniedziałek 22 czerwca przypada 100. rocznica urodzin Tadeusza Konwickiego, jednego z najwybitniejszych i najpopularniejszych pisarzy polskich drugiej połowy XX wieku, uznanego scenarzysty i reżysera filmowego.
Tadeusz Konwicki urodził się 22 czerwca 1926 roku w Nowej Wilejce na Wileńszczyźnie. W czasie II wojny światowej walczył jako żołnierz Armii Krajowej, uczestniczył w akcji „Burza”. Po wojnie studiował filologię polską na UJ i UW, studiów nie ukończył. Pracował jako redaktor, korektor, krótko nawet jako robotnik na budowie Nowej Huty.
Pierwszym jego utworem prozatorskim była napisana w roku 1947, ale wydana dopiero w 1957, powieść Rojsty. Wcześniej ukazały się utwory powstałe w duchu realizmu socjalistycznego – Przy budowie oraz Władza. Kariera literacka Tadeusza Konwickiego zaczęła się po publikacji Dziury w niebie (1959) oraz Sennika współczesnego (1963). Jako reżyser zadebiutował w roku 1958 Ostatnim dniem lata. Do jego najwybitniejszych osiągnięć reżyserskich należą Salto, Dolina Issy według powieści Czesława Miłosza i Lawa według Dziadów Adama Mickiewicza.
Konwicki był jednym z najpopularniejszych powieściopisarzy polskich, jego książki cieszyły się uznaniem zarówno czytelników, jak i literaturoznawców. Sławę przyniosły mu zwłaszcza utwory wydawane po 1976 roku w wydawnictwach emigracyjnych oraz podziemnych: Kompleks polski, Mała Apokalipsa, Wschody i zachody księżyca, Rzeka podziemna.
Jako reżyser zadebiutował wspomnianym już filmem Ostatni dzień lata, zrealizowanym na podstawie własnego scenariusza, z pamiętnymi rolami Ireny Laskowskiej i Jana Machulskiego. Obraz ten został uhonorowany Grand Prix na festiwalu w Wenecji. Zekranizował również powieść Czesława Miłosza Dolina Issy (1982) i Dziady Mickiewicza (Lawa,1989). Z kolei Andrzej Wajda na podstawie książki Konwickiego nakręcił w 1985 roku Kronikę wypadków miłosnych. Konwicki był autorem lub współautorem scenariuszy tak wybitnych ekranizacji dzieł literatury polskiej w reżyserii Jerzego Kawalerowicza, jak Matka Joanna od Aniołów (1960), Faraon (1965) i Austeria (1982) – według utworów Jarosława Iwaszkiewicza, Bolesława Prusa i Juliana Stryjkowskiego – oraz Jowity (1967) w reżyserii Janusza Morgensterna według opowiadania Stanisława Dygata. W 1993 roku na podstawie Małej Apokalipsy grecko-francuski reżyser Costa-Gavras nakręcił film pod tym samym tytułem.
Tadeusz Konwicki w 2010 roku podarował Bibliotece Narodowej rękopisy swoich powieści: Zwierzoczłekoupiora (1969), Nic albo nic (1971), Kroniki wypadków miłosnych (1974), Małej Apokalipsy (1979), Wschodów i zachodów księżyca (1982), Bohinia (1987) oraz Czytadła (1992), a także próz: Nowy Świat i okolice (1986), Zorze wieczorne (1992) czy Pamflet na siebie (1995).
W 2018 roku córka pisarza, Maria Konwicka, nawiązując do wspominanego daru, przekazała Narodowej Książnicy również inne pamiątki z archiwum pisarza, w tym materiały biograficzne (m.in. dokumenty po litewsku i niemiecku z lat 1942–1945, pisma związane z pracą Konwickiego w różnych zespołach filmowych w latach 1968–1982, notesy z lat 1945–1956 – w tym z dziennymi zapiskami z podróży do ZSRR w latach 1952–1953 oraz zapiskami i rysunkami z wyprawy do Chin w 1956 roku), korespondencję (m.in. listy do żony, listy od Andrzeja Wajdy, Tadeusza Różewicza, Czesława Miłosza, Milana Kundery) oraz rękopisy czterech powieści: Rojstów, Przy budowie, Władzy, Z oblężonego miasta.
W 2022 roku w Wydawnictwie Biblioteki Narodowej ukazał się katalog rękopisów poświęcony archiwum Tadeusza Konwickiego w opracowaniu Marii Gamdzyk-Kluźniak, szczegółowo opisujący powyższe dary.
Archiwum Tadeusza Konwickiego dostępne jest dla badaczy.