Finał konkursu „Zbiorowy portret stulecia” w Pałacu Rzeczypospolitej
W poniedziałek 22 czerwca 2026 roku w Pałacu Rzeczypospolitej, siedzibie Biblioteki Narodowej przy Placu Krasińskich 3/5 w Warszawie, odbył się uroczysty finał konkursu „Zbiorowy portret stulecia”, organizowanego przez Fundację Ośrodka KARTA. Konkurs, ogłoszony w grudniu 2025 roku w związku ze zbliżającą się 100. rocznicą powstania Deklaracji Podziwu i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych, zgromadził młodzieżowe zespoły, które podjęły się zadania odczytania historii zapisanej w podpisach złożonych przed stu laty na Deklaracji i połączenia tego z pamięcią rodzinną, lokalną oraz społeczną. Biblioteka Narodowa jest partnerem konkursu.
Uczestnicy konkursu, korzystając z portalu Polska1926.pl, poszukiwali podpisów osób związanych z ich rodzinami lub miejscowościami, a następnie odtwarzali ich losy na podstawie źródeł archiwalnych, rodzinnych pamiątek i lokalnych przekazów.
W finale zaprezentowało się pięć zespołów: z Brodnicy, Drużbic, Kiekrza, Lublińca i Wieruszowa. Ich prace pokazały, że nawet pojedynczy podpis sprzed stu lat może stać się początkiem opowieści o ludziach, wspólnotach i pamięci. Najlepsza okazała się praca Człowiek wielu talentów – historia Józefa Gorgosza zespołu ze Szkoły Podstawowej nr 4 im. 74 Górnośląskiego Pułku Piechoty w Lublińcu. Jej autorzy wraz z opiekunem pojadą do Waszyngtonu, aby m.in. zobaczyć w Bibliotece Kongresu oryginał Deklaracji, wyjątkowego dokumentu – listu narodu polskiego do narodu amerykańskiego z okazji 150. rocznicy Deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych, będącego wyrazem wdzięczności i przyjaźni.
Jury konkursu, przyznając nagrodę główną dla zespołu w Lublińcu, podkreśliło, że „w pracy zrekonstruowano losy, obecnego na kartach Deklaracji, niezwykłego rzemieślnika, artysty-samouka i wizjonera. Opowieść – w postaci filmu wygenerowanego dzięki narzędziom AI, w tym ożywieniu oryginalnych zdjęć – prowadzi od jego wojennej służby w Szkocji, gdzie tworzył pierwsze rzeźby w mahoniu, przez powojenną odbudowę Lublińca i budowę własnego domu, aż po opatentowanie innowacyjnej maszyny do workowania zboża. Jury doceniło rzetelną kwerendę archiwalną, wykorzystanie unikatowych pamiątek rodzinnych oraz ukazanie bohatera jako postaci wielowymiarowej, której pasja i pracowitość stały się fundamentem rodzinnej sztafety talentów”.
Wydarzenie w Pałacu Rzeczypospolitej było okazją do spotkania młodych badaczy historii oraz podkreślenia znaczenia archiwów w odkrywaniu i zachowywaniu lokalnego dziedzictwa. Finaliści i zaproszeni goście mogli ponadto zwiedzić Pałac i poznać prezentowane na wystawie stałej skarby Biblioteki Narodowej.
Wszystkie finałowe prace można obejrzeć na stronie karta.org.pl. Fundatorem konkursu jest Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności w ramach programu „Szkoła Ucząca Się”.
