Wykłady o kazaniach średniowiecznych i pochodzeniu Psałterza floriańskiego wraz z oprowadzaniem kuratorskim towarzyszące wystawie JAM POSEŁKINI
Biblioteka Narodowa zaprasza na dwa wykłady towarzyszące wystawie czasowej JAM POSEŁKINI JEGO. Język i emocje polskiego średniowiecza. W sobotę, 13 czerwca 2026 roku, w Pałacu Rzeczypospolitej (Plac Krasińskich 3/5 w Warszawie) odbędą się rozmowy o kazaniach średniowiecznych i pochodzeniu Psałterza floriańskiego. Wykładom będzie towarzyszyć oprowadzanie kuratorskie po wystawie. Wstęp wolny!
Godz. 12.00 – prof. Krzysztof Bracha, Kazania średniowieczne jako teksty kultury
O kaznodziejstwie nigdy dość. Badania nad średniowiecznymi kazaniami należą nadal do mniej eksplorowanych obszarów polskiej humanistyki. Jak ujął to jeden z badaczy: „Te ogromne obszary najbardziej zaniedbanego badawczo działu naszego piśmiennictwa stanowią cenny materiał źródłowy do poznania dziejów języka, literatury, sztuki, kultury religijnej, duchowości i obyczajów”. Daleko wciąż bowiem nie tylko do wyczerpania materiału źródłowego, zachowanego w większości łacińskich średniowiecznych kodeksów rękopiśmiennych w Polsce, lecz także do poznania wszystkich gatunków kazań. Dodajmy do tego jeszcze setki tysięcy kaznodziejskich inkunabułów i starodruków.
To ogromne dziedzictwo stara się scalać jedyne na świecie pismo naukowe poświęcone tej tematyce – „Medieval Sermon Studies”, wydawane pod auspicjami International Medieval Sermon Studies Society. Jego wkład polega na promowaniu całościowego, interdyscyplinarnego spojrzenia na kazania. W konsekwencji sermones mogą być „czytane” jako „teksty kultury”, złożona materia powiązań retoryczno-ideowych, narzędzi i sposobów perswazji ukierunkowanych na audytorium i wpisanych w zasadę fides ex auditu. To ogromna skarbnica idei, języka, emocji, pamięci kulturowej, pamięci historycznej, kultury liturgicznej i wreszcie nauczania religijnego, katechizacji, ewangelizacji, w długim trwaniu chrystianizacji lub bardziej ogólnie – transferu kulturowego ex auditu w polifonicznym wydaniu.
Godz. 15.00 – dr Łukasz Kozak, oprowadzanie kuratorskie po wystawie
Podczas zwiedzania będzie można poznać tajemnice Psałterza floriańskiego i dać się wzruszyć trzynastowiecznym tekstem Kazań świętokrzyskich, zobaczyć smoczycę i syreny, które wyszły ze średniowiecznych ksiąg, spróbować zaśpiewać piętnastowieczną epicką pieśń oraz poznać najstarsze polskie zaklęcia i wyzwiska.
Godz. 17.00 – dr Miłosz Sosnowski, W Budzie. O najstarszym znanym właścicielu i pytaniach o historię „Psałterza floriańskiego”
Psałterz floriański to bodaj najbardziej znany polski rękopis średniowieczny. Zabytek ten skrywa jeszcze wiele tajemnic. Przez blisko dwa stulecia wczesne losy kodeksu opierały się na domysłach, które z czasem uznano za pewniki. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technik fotograficznych oraz nowym badaniom, udało się zidentyfikować najstarszego poświadczonego jak dotąd posiadacza księgi w XV wieku. Prelekcja przybliży tę zaskakującą postać – budzińskiego patrycjusza Jana z Lipan. Sprowokuje też do postawienia niełatwych pytań o pochodzenie i wczesną historię Psałterza floriańskiego.
Przypominamy, że wystawa czasowa JAM POSEŁKINI JEGO. Język i emocje polskiego średniowiecza trwa do 30 czerwca 2026 roku. Wstęp wolny!
JAM POSEŁKINI JEGO. Język i emocje polskiego średniowiecza to prezentacja najstarszych tekstów w języku polskim, pochodzących nawet sprzed niemal 800 lat. Wystawa pokazuje, jak wiele elementów dawnej polszczyzny przetrwało do dziś, co się zmieniło, a co w zaskakujący sposób powraca. Wystawę promuje inspirowana językiem średniowiecza infolinia oraz gra Scriptorium.